Anna Olej
Świat skryty w krzyżu
Etiopskie krzyże to arcydzieło wyobraźni i symboliki. W niczym nie przypominają naszych ascetycznych form - nawet barok w porównaniu z wyobraźnią miejscowych twórców wypada blado. Lecz wzory te nie są wynikiem fantazji: wiążą się z bogatą i złożoną symboliką. Na samym dole krzyża zwykle umieszczony jest ozdobny prostokąt oznaczający wedle jednych Arkę Przymierza, zaś wedle innych teorii będący przedstawieniem grobu Adama, z którego jako znak odkupienia wyrasta krzyż. Wieńczące go małe krzyżyki symbolizują apostołów, większe - Trójcę Świętą.
Krzyż w jednym z kościołów Lalibeli. |
Krzyż najbardziej nasz łaciński krzyż przypominający pochodzi z Aksum, dawnej stolicy Etiopii, miejsca panowania Królowej Saby. Krzyż okrągły, na który składają się trzy okręgi wykończone krzyżykami należy do Lalibeli. Natomiast krzyż schowany jakby w odwróconej łzie (także przypisywany Lalibeli), posiada skrzydła u podstawy wyobrażają anioły, jakie pomogły królowi Lalibeli w zbudowaniu etiopskiej skalnej Jerozolimy.
Krzyż w jednym z kościołów Lalibeli. |
W zależności od nauki klasztoru z którego pochodzi mnich różnorodnie objaśnia znaczenie ornamentów zawartych w krzyżu: mówią one o Śmierci i Grobie Adama, o Odkupieniu i płynącej stąd Nadziei, o Poświęceniu Boga i Rajskim Drzewie i Chrystusie... Kolejne znaczenia ukryte w wygięciach metalu odsłaniają swe tajemnice. W etiopskich kościołach można odnaleźć dziesiątki (jeśli nie setki!) różnorodnych krzyży, często tak odległych od swego pierwowzoru, że ich pochodzenia i symboliki wyjaśnić już nie sposób. Powstawały całe monografie im poświecone, a wiele z nich powołuje się na wiedzę jaką w zgromadził przebywający tutaj w latach sześćdziesiątych znany pisarz, lekarz i podróżnik Wacław Korabiewicz. Po powrocie do Polski swoją unikatową kolekcję ofiarował Muzeum Narodowemu w Warszawie, którą do dziś zobaczyć można w Galerii Farras.
Lalibela - kapłan z krzyżem. |
W Etiopii do dziś krzyże są symbolem godności kapłańskiej - każdy ksiądz nie rozstaje się ze swym krzyżem podróżnym, który daje do ucałowania napotkanym wiernym. Często także można spotkać ludzi z wytatuowanym znakiem krzyża na czole lub na dłoni.